Afgelopen zomer (2025) kreeg het debat over huiselijk en intiem geweld nieuwe urgentie door meerdere gewelddadige incidenten, waaronder de moord op de 17-jarige Lisa uit Abcoude. Deze gebeurtenis leidde tot landelijke demonstraties en een hernieuwde publieke discussie over de veiligheid van vrouwen. In dit kader wordt duidelijk hoe belangrijk het is dat kinderen op de basisschool betrouwbare en zorgvuldige informatie krijgen over relationele en seksuele vorming. Door effectieve lesmethodes leren kinderen over gezonde en veilige relaties en het stellen van grenzen, waardoor ze veilig relaties kunnen aangaan. Het is daarom van belang dat scholen goed geïnformeerd zijn over de beschikbare lesmethodes en de verschillen daartussen, zodat zij een weloverwogen keuze kunnen maken.
In maart 2024 wees het NRC in “Blootplaatjes in de klas? Gender in groep 2? Dilemma’s in lesmethodes” al op de spanningen rond seksuele vorming in het basisonderwijs. In deze blog zetten we de belangrijkste verschillen tussen lesmethodes op een rij en laten we zien hoe Zorg voor Seksualiteit hierin staat.
In de Week van de Lentekriebels merken steeds meer scholen spanningen op, vooral rondom het thema seksuele diversiteit. Hoewel deze themaweek al bijna twintig jaar bestaat, ligt ze sinds 2023 onder vuur. FvD-leider Thierry Baudet sprak in de Tweede Kamer over “seksualisering van kinderen”, en ook PVV, SGP en Denk uitten hun zorgen. Rutgers, de organisatie achter Kriebels in je Buik, kreeg veel kritiek en zelfs bedreigingen.
Niet alleen Rutgers biedt materiaal aan; Zorg voor Seksualiteit is aanbieder van de methode Veiligwijs. Samen met het lespakket van Rutgers is dit één van de twee methodes voor het basisonderwijs dat wetenschappelijk is onderbouwd en door het RIVM is erkend. Een derde methode, het christelijke Wonderlijk gemaakt van Driestar Educatief, is erkend als ‘Goed beschreven’. Scholen worden aangemoedigd een van deze drie pakketten te gebruiken.
De methodes verschillen van elkaar, net als de visie en aanpak van de organisaties achter de methode. Stichting Zorg voor Seksualiteit heeft bewust gekozen niet mee te doen aan de Week van de Lentekriebels, omdat zij een voorstander is van het aanbieden van seksuele voorlichting over het hele schooljaar, zodat het een natuurlijk onderdeel van het lesprogramma wordt en kinderen niet worden geconfronteerd met een overvloed aan informatie in één week. Daarnaast heeft Zorg voor Seksualiteit een andere visie op bepaalde onderdelen uit de handleiding van de themaweek.
Een belangrijk verschil is de mate en manier van expliciete informatie geven. Rutgers adviseert in hun materiaal een online memoryspel met foto’s van echte geslachtsdelen om verschillen aan te tonen. Zorg voor Seksualiteit vindt dit te expliciet en kiest voor een zorgvuldige benadering. In Veiligwijs is vrijwel geen bloot te zien; wanneer dit wel voorkomt, gaat het om getekende illustraties die bedoeld zijn om de lesstof te verduidelijken. Kriebels in je buik gebruikt expliciete illustraties en 3D-modellen van bijvoorbeeld de clitoris en toont programma’s als Gewoon Bloot en Dokter Corrie.
De boodschap verschilt ook op andere thema’s. Veiligwijs waarschuwt voor porno, terwijl Kriebels in je buik een Dokter Corrie-aflevering toont waarin jongeren zeggen dat porno kijken normaal en leuk is. Volgens Zorg voor Seksualiteit is deze boodschap minder passend voor de doelgroep van basisschoolleerlingen (4 t/m 12 jaar), onder andere omdat de jongeren in de video (16 t/m 18 jaar) aanzienlijk ouder zijn dan de kinderen voor wie de les bedoeld is. Ook over zelfbevrediging is de toon anders: Dokter Corrie noemt het een fijn en ontspannend gevoel, Veiligwijs benoemt dat er meisjes en jongens zijn die zichzelf bevredigen, zonder expliciet uit te leggen hoe dat werkt. Opvallend is de verschillende boodschap over sexting. Al jarenlang vertellen experts en medewerkers van Rutgers dat sexting hoort bij de normale seksuele ontwikkeling en seksuele nieuwsgierigheid van kinderen en jongeren. In het materiaal van Veiligwijs wordt er bewust gesproken over de risico’s van sexting en leren kinderen reflecteren op redenen om hier níet aan mee te doen. Recent onderzoek laat zien dat in de preventie van femicide, kinderen in de voorlichting al geleerd moeten worden over de risico’s van sexting (GREVIO, 2025).
De zorgvuldige benadering van Veiligwijs sluit aan bij wat veel scholen zoeken. Basisschool De Vogelhorst in Barneveld koos voor Veiligwijs vanwege de aansluiting bij hun christelijke identiteit en culturele diversiteit. De directeur legt uit dat de school bewust rekening wil houden met de culturele achtergrond van hun diverse leerlingen, waarin seksualiteit als iets waardevols en kwetsbaars wordt gezien. Veiligwijs biedt volgens haar de flexibiliteit om als leerkracht te bepalen wat wel en niet besproken wordt. Volgens de directeur hoeft niet alles in de klas aan bod te komen; ouders hebben ook een rol.
Minder weerstand
Uit onderzoek van GGD Amsterdam (2023) blijkt dat veel ouders huiverig zijn over seksuele voorlichting, vaak vanuit religieuze of culturele overtuigingen. Sommige kinderen voelen zich ongemakkelijk bij expliciete lessen, waardoor ouders hun kind soms thuis houden of voor een andere school kiezen. Volgens de GGD is er behoefte aan voorlichting die beter aansluit bij de diverse achtergronden van leerlingen.
Antropoloog Willemijn Krebbekx (UvA) benadrukt in het artikel dat scholen een goede relatie met ouders belangrijk vinden. Materiaal dat minder weerstand oproept helpt daarbij. Waar seksuele voorlichting lange tijd breed geaccepteerd werd, groeit nu de weerstand.
Veiligwijs houdt rekening met de persoonlijke normen en waarden van mensen. De organisatie benadrukt het belang van het meenemen van overtuigingen, gevormd door opvoeding, achtergrond, geloof en karakter, omdat deze bepalen hoe iemand met zichzelf, anderen en seksualiteit omgaat. Daarnaast hecht Zorg voor Seksualiteit veel waarde aan een goede relatie met ouders. Daarom biedt Zorg voor Seksualiteit informatieboekjes voor ouders aan en verzorgen zij (verdiepende) ouderavonden binnen scholen, kerken en organisaties. De waardegerichte en sensitieve benadering van Veiligwijs heeft ertoe geleid dat scholen enthousiast zijn en dat Zorg voor Seksualiteit al jarenlang ouderavonden kan verzorgen zonder weerstand tegen te komen.
Positieve kanten van seks
Rutgers adviseert om in de seksuele voorlichting te richten op de positieve kanten van seks, waarbij het gaat om bewust omgaan met vertrouwen in plaats van verbieden. Zorg voor Seksualiteit vraagt zich echter af of deze aanpak overal passend is, omdat de preventieve boodschap van seksuele voorlichting soms verloren kan gaan. Zo benadrukt Veiligwijs dat seks bij voorkeur binnen een vaste relatie plaatsvindt, onder andere ter preventie van soa’s. Seksuoloog Peter Leusink, betrokken bij zowel het Rutgers-rapport als Veiligwijs, noemt deze aanpak seksuologisch verantwoord en goed afgestemd op de doelgroep.
Genderdiversiteit
Een ander verschil ligt bij genderdiversiteit. Veiligwijs behandelt transgender en non-binair alleen kort in groep 8. Rutgers adviseert al in groep 2 te benoemen dat er intersekse kinderen zijn en in groep 3 uit te leggen wat non-binair en transgender betekent. Ook adviseert Rutgers om leerlingen liever “kinderen” dan “jongens” of “meisjes” te noemen en leerkrachten niet “juf” of “meester” maar “leerkrachten”. Veiligwijs kiest bewust om “jongens” en “meisjes” te benoemen, zodat kinderen zich in hun identiteit kunnen herkennen en bevestigd voelen. Luc Lauwers (expert seksuele vorming bij Rutgers) benadrukt dat non-binaire aanpak enkel aanbevelingen zijn. Scholen kunnen zelf bepalen wat ze overnemen. Gevoelige thema’s worden vaak overgeslagen, ziet Rutgers.
Zorg voor Seksualiteit werkt aan de doorontwikkeling van de lesmethode. In de herziene versie zal er meer aandacht zijn voor diversiteit, niet alleen op het gebied van identiteit en seksualiteit, maar bijvoorbeeld ook op neurodiversiteit. Houd de nieuwsbrief in de gaten voor de laatste updates!
Door: Naomi Bont
Bronnen:
GREVIO [Group of Experts on Action against Violence against Women and Domestic Violence]. (2025). Building trust by delivering support, protection and justice: Netherlands, First Thematic Evaluation Report. Geraadpleegd op 13 november 2025, van https://www.coe.int/conventionviolence
Kammer, C., & Kouwenhoven, A. (2024, 1 maart). Blootplaatjes in de klas? Gender in groep 2? Dilemma’s in lesmethodes. NRC. https://www.nrc.nl/nieuws/2024/03/01/blootplaatjes-in-de-klas-gender-in-groep-2-dilemmas-in-lesmethodes-a4191796
