Onrecht bestrijden begint met erkennen dat het overal is. Ook onder ons.  

De waarheid over misbruik is ongemakkelijk maar waar, schrijft Arjet Borger: ‘Het grootste onrecht en de ergste pijn wordt veroorzaakt door mensen van wie we houden.’

Het nieuws over de Epstein files is al lange tijd actueel, met elke keer meer informatie die openbaar wordt. Als de feiten er niet meer om liegen, worden betrokkenen duidelijk gelabeld: schurk, leugenaar.

Maar het onrecht was er al, voordat het zichtbaar werd. De ene keer verstopt onder een glimlach, joviale houding, macht of rijkdom. Een andere keer onder kwetsbaarheid, religie of (religieus) leiderschap.

In het Nederlands Dagblad waren in de afgelopen week artikelen te lezen over grensoverschrijding en misbruik binnen de kerk (ND 28 februari en 2 maart). Dit laat zien dat het niet alleen actueel is, maar ook heel dichtbij.

Ze zeggen weleens dat Hollywood ons beeld van de liefde heeft geromantiseerd. Ik denk dat ze dat ook met ons beeld van onrecht heeft gedaan: de goede is goed en de schurk herkennen we allemaal als slecht.

In het echte leven is dat niet zo. Het grootste onrecht en de ergste pijn wordt veroorzaakt door mensen van wie we houden. Het is makkelijk als het duidelijk zichtbaar is, of makkelijk te verklaren.

Ook nu schrijven we het misbruik door bijvoorbeeld Jeffrey Epstein en zijn betrokkenen al snel toe aan de rijkdom of macht die zij hadden. Toch zitten onder het hebben van macht of rijkdom persoonlijke kenmerken die maken dat de één met macht en rijkdom misbruik pleegt – en een ander niet.

Kijkend naar de vele misbruikzaken van het afgelopen jaar blijkt elke keer opnieuw: het misbruik was er al jaren en is ‘gewoon’ onder ons. Met vaak een gewone, vriendelijke pleger.

Iemand is nooit helemaal slecht en de goede kant is wat we zien en wat we willen zien. Toch zou het darkweb, mensenhandel of de vrouwenopvang niet bestaan, als er niet heel veel kwaads in gewone mensen zit.

Relaties die veilig zouden moeten zijn

Wat het extra complex maakt is dat veel ernstig misbruik plaatsvindt in intieme relaties; in relaties en gezinnen die ooit ‘veilig’ begonnen of ‘veilig’ voelden. We hoeven zeker niet íedereen te gaan wantrouwen, maar we zullen ons beeld van onrecht en misbruik wel moeten bijstellen.

Er zijn blijkbaar mensen die vriendelijk overkomen, maar ondertussen met hun gedrag anderen beschadigen. Of dat komt door onveilige hechting, trauma, een persoonlijkheids- of ontwikkelingsstoornis is ondergeschikt. Feit is dat het heel ernstig is en voor een ander onveilig, traumatiserend of ondraaglijk.

Onrecht dat ons wordt aangedaan is heel zwaar. Toch wordt het draaglijker als iemand excuses maakt en gedrag probeert te veranderen. Veel moeilijker wordt het als iemand het ontkent en/of gewoon doorgaat. Precies dat is helaas wel de harde realiteit. Een deel van de mensen kan zonder schuldgevoel liegen, iets verborgen houden of geen verantwoordelijkheid voor hun gedrag nemen. Ook als slachtoffers gaan praten, wordt vaak tóch degene die het misbruik pleegt of heeft gepleegd geloofd en/ of beschermd.

Oplossing?

Wat is een goede oplossing? Door kinderen te leren omgaan met heftige emoties, kan bij hen op latere leeftijd agressief gedrag dat in een opwelling wordt gepleegd verminderen of voorkomen worden. Dat is alleen niet wat iemand die seksueel misbruik pleegt zal tegenhouden, of iemand die bewust dwingende controle uitoefent over zijn (of haar) partner. Ook had dat niet de betrokkenen rondom Epstein van gedrag doen veranderen, of de vele Nederlanders die online jonge kinderen tot seksuele handelingen dwingen.

Een deel van het misbruik komt misschien voort uit een gebrek aan emotieregulatie of het niet bewust zijn van triggers. Een veel groter deel is ‘gewoon’ onder ons en maakt dagelijks slachtoffers. Ook in christelijke gezinnen, huwelijken en de kerk. En ook terwijl u dit leest.

Veel onrecht en misbruik wordt gepleegd door iemand die geen rekening houdt met de impact van het eigen gedrag op de ander. Dit betekent dat we duidelijker moeten meegeven dat iemand nooit het recht heeft om eigen verlangens boven het welzijn en de veiligheid van een ander te stellen. Niet in een relatie, niet in een gezin en niet in de kerk. Dit kan onder andere door in ons ouderschap en in het (kerkelijk) onderwijs in te zetten op het vergroten van empathie, leren reflecteren en verantwoordelijkheid te nemen voor eigen gedrag.

Een veilige samenleving kunnen we niet afdwingen. Wel kunnen we vandaag al beginnen met het bestrijden van onrecht. Dat begint bij het besef dat het ook heel dichtbij gebeurt, en door dat concreet en bespreekbaar te maken. Laten we niet langer wegkijken, maar onze verantwoordelijkheid nemen.