Op vrijdag 9 oktober was het Paarse Vrijdag. Volgens het COC deden er dit jaar 3.100 scholen mee. Toch laat onderzoek zoals het recent gepubliceerde onderzoek van de Universiteit Utrecht en het Trimbos instituut zien dat de acceptatie van lhbt-personen onder jongeren daalt. Ook zagen we in het nieuws dat niet iedereen blij is met Paarse Vrijdag en er ook kritiek komt op scholen die wel meedoen.

EenVandaag en Hart van Nederland deden onderzoek onder hun leden (resp. ±22.500 en ±3.000 deelnemers) naar de steun voor Paarse Vrijdag op scholen. De resultaten die EenVandaag vond laten zien dat er verschil is in de steun voor Paarse Vrijdag op middelbare- of basisscholen. Wanneer het gaat om middelbare scholen is 62% van de respondenten voor deelname aan Paarse Vrijdag, bij basisscholen is dit 50%. Hart van Nederland zag ook verschil, maar met name onder ouders van kinderen tot 17 jaar (26% voor) ten opzichte van de overige deelnemers (38% voor). De weerstand van ouders tegen Paarse Vrijdag is dus bij de respondenten van Hart van Nederland heel hoog: 73% is tegen deelname aan Paarse Vrijdag. 

Onder de deelnemers van EenVandaag zijn het met name ouders met kinderen op de basisschool die meer twijfels hebben over deelname van basisscholen: “Laat kinderen zichzelf lekker op hun eigen manier en tempo ontdekken en dwing ze niet zichzelf in een hokje te passen.” Ouders bij Hart voor Nederland benoemen dat ze acceptatie van lhbti’ers belangrijk vinden, maar moeite hebben met de manier waarop die onder de aandacht wordt gebracht.

Verminderde acceptatie

Deelnemers bij Hart van Nederland, zowel lhbti’ers als niet-lhbti’ers, denken dat speciale aandacht voor lhbti+-leerlingen, zoals Paarse Vrijdag, Coming Out Day en regenboogvlaggen niet alleen niet bijdragen aan acceptatie (27% niet lhbti, 17% lhbti), maar juist leiden tot verminderde acceptatie (46% niet lhbti, 38% lhbti). 

Ook deelnemers bij EenVandaag denken dat speciale aandacht voor lhbti+-leerlingen juist averechts werkt. Zij noemen hierbij effecten als ‘weggezet worden als anders of vreemd’, ‘irritatie opwekken bij anderen’ en het idee dat iets ‘wordt opgedrongen’. “Informatie over dit soort onderwerpen moet gewoon regulier onderdeel zijn van de les”, vindt een van de deelnemers. “Maak er geen festival van. Het is niets speciaals, het is een mensenrecht.”

Deelnemers zien wel verschil tussen de acceptatie van lhbti’ers en de acceptatie van de speciale aandacht voor lhbti’ers: “Ikzelf en mensen in mijn omgeving zijn niet anders gaan denken over homoseksualiteit, maar wel over het opdringen ervan.”

Kritiek (vanuit ouders) op Paarse Vrijdag gaat dus niet in alle gevallen over het (niet) accepteren van lhbti’ers zelf. Een deel van de weerstand gaat juist over de extra aandacht, de symbolen en de manier waarop scholen het onderwerp bespreken en er aandacht aan besteden. 

Onze mening

Wij vinden het opvallend dat met name ouders moeite hebben met Paarse Vrijdag op scholen en dat het niet een kleine groep is. De nieuwsberichten wekken wel die indruk, maar het gaat om een grote groep van 50-73%. Ook het idee dat de speciale aandacht voor het onderwerp leidt tot weerstand is opvallend, met name omdat zowel niet-lhbti’ers als lhbti’ers dit idee hebben.

Op zich is het idee dat speciale aandacht averechts werkt, niet heel vreemd. In de psychologie en communicatiewetenschap is dit fenomeen op verschillende manieren bekend. Denk bijvoorbeeld aan het ‘roze olifant’-effect (Ironic Process Theory) of de stelling ‘wat je aandacht geeft, groeit’. Wanneer er extra aandacht is voor de normaliteit van lhbti-zijn, wordt daarmee indirect gecommuniceerd dat het dus niet normaal is (want er is extra aandacht nodig). Ook kan juist de boodschap ‘er is niet voldoende acceptatie van lhbti’ers’ deze acceptatie verminderen omdat het menselijk brein sterk reageert op focus. Als alle communicatie of energie gericht is op het risico, is het risico het centrale uitgangspunt. 

Ook het verboden vrucht effect speelt een rol. Wanneer de nadruk op iets heel groot is, bijvoorbeeld hoe dat nu gebeurd rondom LHBTIQ+, kan dat ten koste gaan van de autonomie van mensen (bijvoorbeeld door de extra aandacht op scholen, speciale dagen, regenboogvlaggen of -zebrapaden). Daardoor ontstaat er vaak weerstand. Mensen hebben de neiging hun keuzevrijheid terug te eisen, waardoor ze juist het gedrag kunnen gaan vertonen dat verboden of afgeraden wordt, of onveilig is. 

Het gewenste eindresultaat, namelijk dat lhbi’er zijn iets normaals is, wordt dus logischerwijs niet bereikt door er juist extra aandacht aan te besteden en het daardoor (onbewust) als iets abnormaals neer te zetten.

Wil je de berichten zelf lezen? Lees hier het bericht van EenVandaag en hier het bericht van Hart van Nederland.