Verwey-Jonker Instituut in opdracht van Defence for Children NL

In dit onderzoek is met name gekeken naar in hoeverre jongeren tussen de 18 en 27 in contact komen met gewelddadige pornografie en seksueel beeldmateriaal van minderjarigen, en hoe zij het zien van dergelijk materiaal ervaren. Er is ook gekeken naar de publieke opinie rondom toegang tot pornografie voor jongeren. In het onderzoek is ook aandacht voor specifieke vormen van pornografie en de verantwoordelijkheid van bedrijven en overheden in het bestrijden van schadelijk materiaal, in deze samenvatting zullen we daar minder over zeggen. Desondanks onderschrijven we de noodzaak dat de overheid hier zich voor moet inzetten en er een belangrijke taak in heeft. Daarnaast is er ook gekeken naar wat effectieve maatregelen kunnen zijn in het voorkomen van dat jongeren in aanmerking komen met diverse vormen van porno.

De gehanteerde definitie van porno in dit onderzoek is: ‘beeldmateriaal van intieme poses of seksuele handelingen [..] dat tot doel heeft seksuele opwinding op te wekken.’ Porno is altijd consensueel. Wanneer dit niet het geval is, gaat het om seksueel misbruik. Daarom benadrukt het onderzoek ook dat materiaal met minderjarigen per definitie geen porno is en dat het benoemen van dergelijk materiaal als porno kan ‘bijdragen aan normalisering, verwarring of ontkenning van de ernst.’ Dit verraste ons, maar onderschrijven we volledig. Hoe vaak horen of lezen we niet iets over ‘kinderporno’? Onbewust lijkt het daarmee ‘gewoon’ iets te zijn dat nu eenmaal bestaat. Het gaat echter om het misbruiken van kinderen. Dat is dan ook hoe het genoemd moet worden.

Naast deze definitie van porno geeft het onderzoek nog een aantal andere gehanteerde definities, zoals wat ze verstaan onder gewelddadige porno, seksueel beeldmateriaal met minderjarigen of seksualisering van minderjarigen. Deze zijn te vinden op pagina 9 van het onderzoek.

Effecten van porno

Het onderzoek concludeert dat pornografie, inclusief seksueel beeldmateriaal van minderjarigen, makkelijk te vinden en te bekijken is, omdat het vaak gratis is en ook wordt verspreid via sociale media, chatapps of games. De meeste jongeren kijken weleens bewust porno; jongens vaak eerder en regelmatiger dan meisjes. Een overgrote meerderheid van de jongeren is weleens in aanraking gekomen met porno; voor ongeveer de helft van de jongeren is dit voor het eerst al voor het dertiende levensjaar. Het kijken van porno roept verschillende reacties op. Dat zijn zowel positieve (opwinding, plezier en nieuwsgierigheid) als negatieve (afkeer, ongemak of schaamte) gevoelens.

Hoewel er negatieve effecten kunnen zijn door het kijken van, met name onrealistische of gewelddadige, porno (zoals gedrags- en psychische problemen of seksueel risicogedrag), zijn er volgens het onderzoek ook positieve effecten, zoals het bijdragen aan educatie en communicatie over seks of het verkennen van de identiteit en seksuele normen of verwachtingen. 

Blootstelling aan pornografie leidt op zichzelf niet direct tot een verhoogde kans op seksueel agressief gedrag bij jongeren, maar wanneer het specifiek gaat om gewelddadige pornografie is er wel een verband. Gewelddadige porno zou kunnen leiden tot een toename in acceptatie van gewelddadige handelingen tijdens seks en tot normalisering van overtuigingen rondom seksualiteit en geweld. Ongeveer de helft van de jongeren heeft weleens gewelddadige porno gezien; dit geweld is meestal gericht op vrouwen.

Het is natuurlijk lastig aan te tonen of iemand gewelddadige fantasieën of een gebrek aan empathie heeft en daarom naar deze porno kijkt, of dat het kijken naar deze porno dit veroorzaakt. Desalniettemin vinden we het zeer zorgelijk dat deze vormen van porno online beschikbaar zijn en voor kinderen en jongeren te vinden zijn. Ook vinden we het zorgelijk hoeveel Nederlandse bedrijven dit soort websites op hun servers hosten. Het is hard nodig dat de overheid hier tegen optreedt. 

Wet- en regelgeving rondom porno

De meeste respondenten vinden dat volwassenen zelf verantwoordelijk zijn voor hun kijkgedrag, maar dat jongeren extra bescherming en begeleiding nodig hebben. Daarom vinden zij wet en regelgeving belangrijk en noodzakelijk. Experts benadrukken echter dat bestaande wet- en regelgeving rondom schadelijke en illegale pornografie onvoldoende wordt gehandhaafd.

Naast wet- en regelgeving, vinden de respondenten ook voorlichting over porno belangrijk. De voorlichting zou zowel op school als thuis moeten plaatsvinden, onder gezamenlijke verantwoordelijkheid van onderwijs en ouders. De voorlichting moet jongeren helpen om het onderwerp porno bespreekbaar te maken, schadelijke inhoud te herkennen en kritisch te benaderen, en ook om passend materiaal beter te kunnen vinden.

Vanuit Zorg voor Seksualiteit zullen we blijven benadrukken wat de schadelijke effecten van porno kunnen zijn. Kinderen moeten veilig kunnen opgroeien, ook online. Jongeren moeten niet gaan geloven dat het voor hen normaal is om naaktfoto’s te delen of online te bekijken. Respectvol, liefdevol en met integriteit met elkaars welzijn en elkaars lichaam om gaan, zou de norm moeten zijn. 

Door: Myrthe Ebbers